Verweven

Sinds ik ervan hoorde, vind ik het fascinerend. Tapijten weven, dat hoort voor mij thuis in een ver en grijs verleden. Zo lang geleden, dat de wandvullende tapijten die je in musea ziet, vaak verbleekt zijn. Al die woeste bijbeltaferelen, al die heroïsche veldslagen, ze hebben hun glans verloren. Behalve dan de tapijten in het Zeeuws Museum, want daar zien de zeeslagen van de Tachtigjarige Oorlog na een jarenlange restauratie eruit alsof ze zo uit het atelier komen. Maar over die krijgshaftige juwelen gaat het deze keer niet. Er is een nieuwe loot aan de Zeeuwse tapijtenboom: een (religieus) wandkleed van Janpeter Muilwijk, dat eind februarii 2012 in de Nieuwe Kerk in Middelburg werd opgehangen. Achter de preekstoel, 11 meter hoog en 3,10 meter breed. In het pas verschenen boekje Verweven wordt over het ontstaan van het modern-bijbelse tapijt verteld.

-

Nu ben ik misschien wat al te rechtlijnig in dit soort zaken. Maar ik benader zo’n kunstwerk met een aantal simpele vragen. Wie is de kunstenaar – in dit geval Janpeter Muilwijk (1960), waarom heeft hij het kunstwerk gemaakt, waar vond hij inspiratie, wat is er te zien? Zo ga ik lezen. Gaandeweg komen er antwoorden. Het blijft wel zo dat je echt naar de Nieuwe Kerk moet om het tapijt in zijn geheel te zien. Lex de Meester maakte voor de PZC een foto van het ophangen van het tapijt – die plaats ik hiernaast in de wetenschap dat ook die afbeelding slechts een indruk van het kunstwerk geeft.

-

Wat de kunstenaar zelf betreft, neem ik een tekstfragment over van Ruud van Meijel, dat hij in 2003 schreef als voorwoord van Chants de terre et de ciel: ,,Janpeter Muilwijk schept met potlood en kwast zijn eigen onbedorven en prachtige wereld. Motieven voor zijn werk vindt hij in zijn directe omgeving, in eigen huis en tuin. Tekeningen van zijn gezin of een schilderij van een plantenrekje tonen de verwevenheid van zijn kunst met het dagelijks leven. Hij is een kunstenaar die techniek en stijl heeft moeten bevechten. Wars van de onstuitbare drang tot vernieuwing in de beeldende kunst hanteert Muilwijk in zijn werk een traditionele beeldtaal. Op een met opzet naïeve wijze verbeeldt hij mensfiguren die geen uitgesproken persoonlijkheid bezitten. Zonder alibi van dubbelzinnigheid vertolken ze universele gevoelens. Muilwijk toont ons met nadruk de onschuld van een kind, de pracht van een bloem, het lam dat springt in de wei. Zijn paradijselijke universum biedt troost in een van zijn ankers losgeslagen wereld. Met zijn werk wijst hij de kijker op de haalbaarheid van ongecompliceerd geluk.”

Misschien niet alleszeggend, maar wel veelzeggend.

Een citaat van Muilwijk zelf kan verder verhelderen: ,,…In de media en de kunst word je voortdurend geconfronteerd met de ellende in de wereld, dat is legitiem, maar ik wil daar iets tegenover stellen. Oprechtheid, kinderlijke eenvoud, broos geluk, positieve dingen die net zo goed deel uitmaken van het leven.”

Dus kom je uit bij betrekkelijk naïeve tekeningen en schilderijen. Die stijl zet hij door in het ontwerp voor het tapijt – zie afbeelding hiernaast.

Het kunstwerk is gemaakt op verzoek van – of op initiatief van – Gert Jan Smit, predikant van de Nieuwe kerk. Met 11 meter hoogte en ruim 3 meter breed is het één van de grootste tapijten in Nederland. Ik vat samen wat in het boek over het ontstaan wordt verteld. Muilwijk maakte een jaar lang proeftekeningen en meer dan honderd weefproefstroken. De definitieve ontwerptekeningen maakte hij tijdens een verblijf in Italië met potlood en kleurpotlood en gouache op acht vellen papier. Die ontwerpen werden ingescand op het Zeeuws Archief, waarna de scans werden samengevoegd tot één bestand. Via een computergestuurd Dornier weefgetouw in het textielmuseum in Tilburg werd er een drielagig weefsel opgebouwd. Er werden twee stroken van 1,70 meter breed geweven. De twee stroken werden op twee borduurbokken gespannen in de Nieuwe Kerk, waar meer dan twintig borduursters ruim vier maanden lang aan de verfijning werkten. Uiteindelijk werden de twee delen in een textielatelier aan elkaar bevestigd en van een steunvoering voorzien.

Willemijn Peene schrijft in het boek een hoofdstuk over Muilwijk (foto) en het tapijt. Het hoofdthema van het kunstwerk is volgens haar verweven: ,,Het gaat over verbondenheid. Met mensen.” Ze vertelt ook over persoonlijke omstandigheden: ,,Een paar jaar geleden kreeg Janpeter Muilwijk een herseninfarct. Waar hij troost had verwacht van kunst die hem zou overleven, kwam het van mensen om hem heen. De notie van menselijke verbondenheid. Na maanden van revalidatie op de sofa in zijn eigen atelier, ontroerde op een goed moment de zachtheid van Eve before the fall. (…) Die zachtheid komt de laatste jaren aan het licht, heel voelbaar ook door het gebruik van textiel. Muilwijk wordt zich steeds meer bewust van de symboliek in zijn werk. Dit tapijt is dienstbaar, staat in dienst van. Het zijn geen werken van barmhartigheid, maar wel werken over barmhartigheid, in grote eerbied gemaakt.”

Wat er op het tapijt te zien is? Zeven scènes, die zich omhoog slingeren tussen twee waterstromen. Muilwijk schreef op 18 februari 2011 in zijn dagboek: ,,Als geheel is het een vrolijk tafereel. Dat kom ik niet vaak tegen, in religieuze kunst überhaupt niet. Terwijl het toch een serieuze zaak is. Die vreemde onbevangenheid van de figuren, naïef en dan die rijtjes mensen, ik geloof er helemaal in.”

In het boek komen vervolgens de zeven scènes aan bod: All right – ‘over onze goede oorsprong’; Reizigers – ‘het pad is geen paradijs maar er is wel een mand met paradijsfruit’; Wonderbaar – ‘over het wonder van de geboorte, Kerst en alle verwondering over het nieuwe leven’; Jouw tegenover – ‘over datgene en diegene waar je in het leven tegenover komt te staan’; De strenge bittere dood – ‘over de onvermijdelijke dood, de onmacht en de troost’; Pastore – ‘De herder, de zorgzame die op de ander is gericht. Met zijn benen vormt hij een poortje naar de bovenste scène van het tapijt’; Druivenoogst – ‘over klare wijn, toegankelijkheid en openheid’.

Het is een indrukwekkend kunstwerk. Het boekje past waarschijnlijk goed bij de sfeer van het tapijt. Maar nogmaals: om dat goed te beoordelen moeten we naar de Nieuwe Kerk.

Verweven, wandtapijt voor de Nieuwe Kerk – Uitgave van Citypastoraat Nieuwe Kerk en Janpeter Muilwijk in een oplage van 1000 exemplaren; teksten: Janpeter Muilwijk, Willemijn Peene, Gert Jan Smit; voor 10,- euro in de boekhandel verkrijgbaar of te bestellen.