Eenmaal andermaal

Dit is een artikel naar aanleiding van, en niet over. De porseleincollectie van Willem Bal wordt in het Zeeuws Museum in Middelburg geëxposeerd. De opening van de expositie was zaterdag 23 juni 2012, in aanwezigheid van de Chinese ambassadeur en zijn echtgenote en een heus Chinees leeuwenspektakel op het Abdijplein. Ik ging op zoek naar de catalogus. Beetje ouderwets misschien, maar ja. En kreeg een glimglim glossy in mijn handen gedrukt. De coverfoto van Pim Top ziet u hiernaast. Ik heb het blad gelezen en vraag me nog steeds af: wat is de porseleincollectie van Willem Bal?

Er zal ongetwijfeld een hele brainstormsessie aan vooraf zijn gegaan. Hoe brengen we de collectie Bal dicht bij de mensen? De kannen, borden, schalen, vazen, kopjes en beelden zomaar laten zien met een goede toelichting erbij, dat is zo 20ste eeuw. Nee, we moeten meer doen. Een goede catalogus is saai. Laten we een glossy maken.

En zo geschiedde.

Nu moet ik zeggen dat er sinds de verbouwing en herinrichting van het Zeeuws Museum al de hele tijd modeshows op de wanden worden geprojecteerd – om te laten zien dat Zeeuwse klederdrachten nog heus wel modern kunnen zijn. Vanaf die flitsende en lawaaierige catwalk is de stap naar een glossy magazine misschien niet zo groot. Maar de collectie Bal bevat porselein. Vooral 16e en 17e eeuw, veel uit China. Wat moet dat in een glimmend tijdschrift, dat toch echt binnen afzienbare tijd bij het oud papier terecht komt.

Het is – als ik het goed inschat – de zoveelste stap in de zoektocht van het museum naar een nieuwe identiteit. Ja, zo’n zoektocht is wel heel erg 2012. Nu de crisis duidelijk maakt dat overheden niet echt geïnteresseerd zijn in cultuur en erfgoed, worden de budgetten krap. Bovendien moeten gerespecteerde instellingen als bibliotheken en musea de overstap maken naar een samenleving, waarin een boek en een schilderij niet langer zonder meer als waardevol worden beschouwd. ‘Ouwe meuk’, het is een begrip dat tegenwoordig schaamteloos wordt gebezigd.

Het Zeeuws Museum geeft er al langer blijk van met de nieuwe tijd te worstelen. Wat wilt u voor de toekomst bewaren – het is één van de jubileumactiviteiten, waarbij inwoners van de provincie worden uitgenodigd filmpjes in te sturen van wat zij het bewaren waard vinden. Ik heb dat altijd opgevat in deze zin: het museum weet zelf niet meer goed wat er bewaard moet worden, dus vragen we het maar aan het publiek. Participatie, laagdrempelig, dat soort uitgangspunten.

En zo krijgen we nu dus ook een glossy bij een expositie. Veel beeld, veel korte stukjes. Twee wat langere interviews: eentje met de Middelburgse keramiek- en porseleinverzamelaar Leen Quist, en eentje met veilingmeester Jeroen de Kuyper. Drie korte portretten van Zeeuwen met een bijzondere porseleincollectie onder de noemer Ik&mijnporselein. Wat lifestyle-items – theeceremonies, erotiek op porselein. En funfacts – opmerkelijke weetjes, zoals: ben je twintig jaar getrouwd, dan vier je een porseleinen jubileum. Er is gelukkig ook een stuk over Willem Bal, en er wordt een aantal bijzondere stukken uit de collectie nader toegelicht. Verder natuurlijk een aantal pagina’s met foto’s, waarin porselein wordt getoond in een theatrale setting met bepruikte figuranten. Aan het eind nog een vondst: een pagina met objecten die op Marktplaats te koop zijn, met het verhaal(tje) van de verkoper.

Kortom: Eenmaal andermaal is voor wie ervan houdt best een onderhoudende glossy waarover is nagedacht en waarin ruim te grasduinen valt. We cirkelen ruim rond het thema porselein, en bezien het onderwerp vanuit allerlei invalshoeken.

Maar hoe zit het nou met die collectie Bal? Wat heeft die te bieden – dat wil ik eigenlijk heel uitgebreid horen. Wat doet het Zeeuws Museum ermee, als de expositie is afgelopen? Is zo’n collectie tegenwoordig wellicht meer last dan lust?

Zo’n glossy, is dat nu wat voor mij bij een Zeeuws Museum hoort? Ik weet het niet. Langzamerhand struikel je over de glimmende tijdschriften. Dat was al zo bij de kapper en in de wachtkamer van de tandarts. Maar de laatste jaren vallen ze ook op de deurmat – producten van slimme advertentieverkopers en van nutsbedrijven die ruim bij kas zitten. Wil het Zeeuws Museum zich in die rij scharen? Wat is er – wat het museum betreft – tegen een catalogus, waar ik eens even voor moet gaan zitten en die ik na lezing in de boekenkast kan zetten? Het is vast niet meer van deze tijd. Helaas. Ik wens het Zeeuws Museum – en alle andere bedreigde cultuurinstellingen in Zeeland - de komende tijd veel wijsheid toe in het definiëren van hun onbetaalbare eigenheid. En hoop dat ze zichzelf niet verliezen in een speurtocht naar de tijdgeest van 2012. Want die is, hoe je ook zoekt, niet te vinden en zeker niet te vangen.

Eenmaal andermaal, de porseleinschatten van Willem Bal: glossy bij de gelijknamige expositie in het Zeeuws Museum Middelburg, 52 pagina’s, 2,- euro; te koop in het museum.