De constructie van regionale identiteit: Zeeland

Gerard van Keken heeft zijn sporen in het Zeeuwse toerisme verdiend. Met die ervaring en wetenschap is hij zich gaan afvragen wat Zeeland tot Zeeland maakt. Eerder dit jaar promoveerde hij op het proefschrift De constructie van regionale identiteit: Zeeland.

Over Gerard van  Keken:
Gerard van Keken heeft al meer dan 20 jaar ervaring als onderzoeker, adviseur, projectmanager, evenementenorganisator, freelance docent- en cursusleider, en zelfstandig ondernemer.
Na vijf jaar gewerkt te hebben als onderzoeker/adviseur bij Advies- en onderzoeksgroep Beke te Arnhem en tien jaar als projectmanager bij het Bureau voor Toerisme Zeeland, is hij inmiddels vijf jaar werkzaam als zelfstandig ondernemer met de naam ‘Merkwaardige Identiteit’. Ook is hij werkzaam als initiator en projectmanager van de Smaek van Zeêland die culinaire en culturele evenementen organiseert rond het Zeeuwse streekproduct. Gerard is ook mede-initiatiefnemer van www.placebrandz, dat inmiddels al weer enkele jaren aan de weg timmert. Daarnaast werkt hij geregeld als parttime docent toerisme en onderzoek op o.a. de Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer, de Hogeschool Zeeland, de Hotelschool in Den Haag, alsook in Nanjing te China. Dus zowel ‘local’ als ‘global’. In zijn werkzaamheden bij ‘Merkwaardige Identiteit’ wordt er onderzoek verricht en projectmatig werk gedaan voor tal van overheden en ondernemers op het gebied van marketing en promotie, merkvorming en branding, strategie, creatieve industrie en gastvrijheid. Naast zijn werkzaamheden heeft hij de afgelopen jaren gewerkt aan zijn proefschrift. www.merkwaardigeidentiteit.nl

Verslaggever Jeffrey Kutterink schreef naar aanleiding van het proefschrift het volgende artikel in de PZC van 4 augustus 2011. (foto: Gerard van Keken – foto Marcelle Davidse).

We laten onvoldoende zien wat Zeeland is

door Jeffrey Kutterink
Wat maakt Nieuw-Zeeland – om eens een populaire bestemming te noemen – zo bijzonder en indrukwekkend? De bergen die je ook in Zwitserland kunt zien? De fjorden waar je ook in Noorwegen langs kan varen? Nee. Het is de combinatie van het weergaloze landschap, vrijheid, ruimte, mentaliteit van inwoners, historie en Maori-cultuur.

Gerard van  Keken , oud-medewerker van het Bureau voor toerisme Zeeland is gepromoveerd aan de Erasmus Universiteit op het proefschrift ‘De constructie van regionale identiteit: Zeeland’. Daarin gaat hij op zoek naar het Zeeland-gevoel. Hij heeft een methode ontwikkeld om te kunnen vaststellen wat een regio anders maakt
dan andere. “Als je een bijzondere ervaring hebt, is dat veel meer waard dan welke promotiecampagne dan ook. Zeeland heeft nog steeds een matig imago. Mensen die hier geweest zijn, zijn positief. Maar mensen die nog nooit in Zeeland zijn geweest, hebben nog altijd zoiets van: ‘wat moet ik daar?’ Door globalisering zijn de
verschillen tussen regionale cultuur en identiteit vervaagd”, betoogt Van  Keken .
Het heeft mensen onzeker en angstig gemaakt. “Kijk naar de groeiende tendens van het anti-Europa-gevoel.” Globalisering leidt ook tot non-plaatsen, plaatsen zonder eigenheid of identiteit.
“Overal zie je dezelfde vakantiebungalows, winkelketens en attractieparken. Zeeland moet nu concurreren met andere kustprovincies, in binnen- en buitenland. Maar Zeeland onderscheidt zich nergens in.”
Het tegeneffect van globalisering is volgens Van  Keken  dat mensen weer op zoek gaan naar hun wortels, geschiedenis en houvast. “Elke plek is anders door de mensen die er wonen, het landschap en de cultuur die er is. Het is dát gevoel dat je moet wegzetten. We laten onvoldoende zien wat Zeeland is. Er zijn wel dingetjes zichtbaar
van het slavernijverleden of de VOC-tijd, maar die moet je weten. Het wordt niet naar de mensen toegebracht.”

Voor zijn onderzoek nam Van  Keken  Zeeland als voorbeeld en ging op zoek naar het ‘Zeelandgevoel’. Hij begon bij de Zeeuwen zelf. Hoe belangrijk is de plek waar ze leven voor hen zelf en hoe zouden zij die willen verkopen? Aan een groep is sfeerbeelden voorgelegd die Zeeuwse fotografen hebben gemaakt. Ook liet hij Zeeuwen zelf de naar hun ogen ‘eigenaardigheden van hun provincie’ fotograferen. Daarna heeft Van  Keken  in kaart gebracht wat niet-Zeeuwen
(Vlamingen en inwoners van Nordrhein Westfalen) voor beeld van Zeeland hebben. “Het blijkt dat het beeld van strand, zee en zon Zeeland geen recht doet. Ook stadjes en dorpjes langs de kust, slikken en schorren, de strijd tegen het water, het kustgevoelen het agrarisch achterland bepalen de identiteit van Zeeland.” De onderzoeksresultaten kunnen worden gebruikt om Zeeland beter te promoten. Moet dat dan? “Dat is de eerste vraag die je je moet stellen. Daarna volgen: wie ben je, wie wil je dat laten zien en welk effect wil je bereiken? Maar het provinciebestuur begint steevast met: we gaan Zeeland op de kaart zetten. Hoe? Dat zien we later wel.
Dat is ook mijn kritiek op de ‘Echt waar’-campagne van de provincie. Hoezo echt waar? Voor wie doen we het en wat is de boodschap? Ik weet het niet.”

En het binnenhalen van etappes van de Tour de France en Giro d’Italia? “Het is het zogenaamd op de kaart zetten van Zeeland. Maar voor wie? De televisiebeelden zijn vorig jaar de hele wereld over gegaan. Nou en? De dagen erna waren andere streken te zien. Zoiets heeft alleen zin als je het bijvoorbeeld 10 jaar lang koppelt aan iets
dat te maken heeft met fietsen. Dan krijg je associatie met Zeeland fietsland. Ik zeg niet dat het complete onzin is. Maar het is wel een hele hoop geld voor één dag. Er zijn 418 gemeenten die zichzelf op de kaart willen zetten. Daarnaast zijn er duizenden merken die ook om aandacht schreeuwen. De vraag is steeds weer: hoe onderscheid je je?”
Het onderzoek van Van  Keken  heeft aan de hand van Zeeland laten zien op welke wetenschappelijke wijze de identiteit van een regio kan worden vastgesteld. Een regio kan de resultaten gebruiken om door middel van place branding Zeeland als een merk neer te zetten. Door daarnaast dingen te bedenken en te ontwikkelen die het unieke van de provincie benadrukken, kan de identiteit worden versterkt en Zeeland meer onderscheiden worden gemaakt van andere plekken (place making).
Wat kan Zeeland er mee? “Zeeland kan zichzelf ermee ook buiten de zomer verkopen. Wanneer je nieuwe ideeën ontwikkelt, kun je laten zien dat Zeeland ook bij slecht weer de moeite waard is om te bekijken. Zeeland heeft meer dan veel mensen denken. Het gevoel dat je op een aantal plekken ervaart in Zeeland is echt uniek in de wereld.”
Gerard van Keken: De constructie van regionale identiteit: Zeeland. Strategieën van place branding en place making; ISBN 978-90-77983-73-7. Uitgeverij: Quist, Leidschendam, 24,95 euro.

Zeelandgevoel?

Het kustgevoel van zee en strand, poldervergezichten en de strijd tegen het water bepalen de identiteit van de Zeeuwen, stelt Gerard van  Keken  in zijn onderzoek vast. Gevoelens die deze sfeerbeelden oproepen zijn: vrijheid, rust en ruimte.
Hét symbool van Zeeland is volgens de ondervraagde Zeeuwen de Oosterscheldekering. Hun helden zijn Michiel de Ruyter en Bløf. Identiteitsbepalende rituelen zijn ringsteekwedstrijden en mosselfeesten. De ondervraagde Zeeuwen karakteriseren zichzelf als nuchter, gelovig, zuinig, gezagsgetrouw, gastvrij, direct en bescheiden.
Ook Duitsers, Belgen en Nederlanders denken bij Zeeland vooral aan zon, zee en strand. Al zijn bij hun poldergezichten veel minder populair, ondervond Van  Keken .
De strijd tegen het water speelt alleen in de gedachten van Nederlanders een rol. Vlamingen en Duitsers reppen eerder over de Zeeuwse visserij en de zeevruchten, zoals mosselen, Oosterscheldekreeft en oesters.