Ik noem zo’n boek nog altijd een strip. Een getekend verhaal, immers. Maar in geletterdenland kom je daar niet mee weg.
Afspraak in Nieuwpoort van Ivan Petrus Adriaenssens is een graphic novel. Het is een op drie echte levens gebaseerd verhaal, met een verzonnen verhaallijn erbij om wat niet bij elkaar kwam bij elkaar te brengen. Het decor: de Grote Oorlog, 1914-1918. Die slachting in de loopgraven op de Belgisch-Franse grens raakt de geschiedenis van Zeeland. Hier werd niet met scherp geschoten, maar achter de elektrieken draad voelden we de aarde schudden, spoelden de vluchtelingen en de zeemijnen aan en zagen we de obussen de hemel rood kleuren.
-
Kan het zijn dat de lancering van zo’n boek in Nederland een maand of vier later plaats vindt dan in Vlaanderen? Of heb ik gewoon eerdere berichten gemist? Feit is dat Afspraak in Nieuwpoort al op 30 september 2011 in de Stadshal van Nieuwpoort ten doop is gehouden. Daar was tot begin december een op het boek gebaseerde expositie te zien. Jammer, daarvoor ben ik te laat. Maar het boek is er nog, en in Nederland is er nog weinig aandacht besteed. Dus grijp ik mijn kans om hier eindelijk eens een graphic novel te presenteren.
-
Het verschijnsel graphic novel is nog niet zo lang in de picture. Bij het grotere publiek hooguit een jaar of tien, vijftien. In Zeeland is er bij mijn weten maar één in strips gespecialiseerde winkel: Perron 2 van Hans Stoel in de Sint Jansstraat in Middelburg. Daar heb ik voor het eerst graphic novels gezien: stripboeken waarvan elke pagina min of meer een schilderij is. In de zomer van 2010 heb ik voor de PZC een verhaal gemaakt met de Vlaming Marc Legendre, die een nieuwe vertaling van Reynaert de Vos van ronduit aangrijpende beelden voorzag (Uitgeverij Atlas).
-
Nu dus Afspraak in Nieuwpoort. De herdenking van honderd jaar Grote Oorlog zit eraan te komen. Alle ooggetuigen zijn de laatste tien jaar overleden. In documentaires leven ze voort. Zoals de Vlaamse soldaat Jules Leroy die zich – diep in de tachtig of negentig – nog levendig de gasaanvallen kon herinneren. In Vlaanderen leeft de oorlog tot op de dag van vandaag. Ik las ergens dat boeren in de frontstreek hun tractoren aan de onderkant met een stalen plaat extra beschermen, voor het niet onwaarschijnlijke geval dat ze een half vergane mijn of granaat opploegen die bijna een eeuw na datum nog steeds kan ontploffen.
-
Ivan Petrus Adriaenssens (42) is geen onbekende in de stripboekenscene. Dat wil zeggen: in de Vlaamse scene. Want ik geloof niet dat titels als
Boeboeks, Orphanimo!!, Pit en Puf en
De Kriegels (verschenen bij Standaard Uitgeverij) in de Noordelijke Nederlanden een grote bekendheid genieten. De laatste jaren is hij in de Eerste Wereldoorlog gedoken, uitgeverij Lannoo bood hem de ruimte voor twee titels, die hij schreef en illustreerde:
Maurice Braet, het leven van een geniesoldaat tijdens WO I, en
Odon, Oorlogsdagboek van een IJzerfrontsoldaat. Op zijn site zegt hij: ,,Maar na het bescheiden succes van
Odon kwam ik op het idee om een complete strip over Nieuwpoort te maken. Dat viel meteen in goede Nieuwpoortse aarde en ik kon beginnen. Tot mijn verbazing was Lannoo geïnteresseerd in het album, dat hun eerste graphic novel moest worden.”
-
Het verhaal draait om drie militairen, die echt hebben geleefd, gevochten. Gentenaar Raoul Snoeck (geboren 1893), de Engelse dichter Thomas Ernest Hulme (1883) en Fransman Jean-Marie Philippe De Blic (1890), die bij de Fusiliers Marins was ingedeeld. Er wordt een fictieve figuur aan toegevoegd, de Engelsman George. Hij is de enige die de oorlog overleeft, en in 1924 en vervolgens elke tien jaar (behalve 1944) terugkeert naar de sluizen van Nieuwpoort. Dat was immers de afspraak toen de mannen elkaar aan het begin van de oorlog elkaar tegenkwamen. De echte historische figuren vinden de dood in wat een zinloze slachting lijkt. Ze hebben elkaar nooit ontmoet. Jan Siebelink zou zeggen: ‘Daar begint de literatuur’. De bezetting van de hoofdrollen gaf de mogelijkheid om het boek in drie landen uit te brengen: Afspraak in Nieuwpoort werd in het Frans Les Retrouvailles de Nieuport, in het Engels The Nieuport Gathering.
Het verhaal voltrekt zich in overwegend grijstinten. De modder, de troosteloosheid, de angst, de ruïnes, de dood, de ontbinding – daar heb je niet veel kleur voor nodig. Alleen voor bloed en ontploffingen worden rood en geel gereserveerd. Ook de ‘pompoenen’ op de mutsen van De Blic en zijn companen krijgen kleur. De auteur zegt zelf over zijn kleurgebruik: ,,De Eerste Wereldoorlog is een kleurrijk stuk vaderlandse geschiedenis, die op ons netvlies staat als lichtjes versnelde zwart-witbeelden vol krassen. De Eerste Wereldoorlog was de eerste gefotografeerde en gefilmde oorlog. Maar in zwart-wit dus. Vandaar dat ik de strip niet in kleur wou maken. Ook al omdat het een hel zou zijn om bij alle (op zich al gedetailleerde) kostuums het juiste kleur te voorzien. Nee, zwart-wit geeft de juiste sfeer. Ik heb nog sepiaeffecten toegevoegd voor de oorlogspassages, en in contrast daarmee baden de hedendaagse scènes (nou ja, in 1974 dan) in een blauw licht. Ik gebruik eigenlijk enkel rood, voor het bloed en voor de rode pompon op de mutsen van de Fusiliers Marins. En oranje/geel voor het vuur en de ontploffingen.”
Op mij komt het boek heel filmisch over. Er wordt in- en uitgezoomd, er wordt van camerastandpunt gewisseld – alsof er ergens een regiekamer is waarin iemand roept: nu camera 1 en dan inzoomen met 2. De waargebeurde verhalen vind ik ook sterk. Ze laten zien hoe medogenloos het lot is in dit soort situaties. Had de realiteit een verzonnen overkoepelend verhaal nodig? Ik betwijfel het. Dat jongere generaties met hun tweets en facebook toch belangstelling voor dit soort verleden moeten hebben, het zal wel. Hoewel er niet veel tekst in staat gaat zo’n graphic novel daar niet bij helpen.
Ivan Petrus Adriaenssens: Afspraak in Nieuwpoort (graphic novel) – Uitgeverij Lannoo, 120 pagina’s, 19,99 euro.
Over Jan van Damme
Jan van Damme, geboren in Oostburg, 1956.
Ik heb geschiedenis gestudeerd aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen: 1975-1983. Tijdens mijn studie werkte ik part-time op het Zeeuws Documentatie Centrum van de Provinciale Bibliotheek in Middelburg. In 1980 begon ik als freelancer voor de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC) te werken in Zeeuws-Vlaanderen. Sinds 1984 ben ik in vaste dienst van de PZC. Eerst als regioverslaggever, vanaf 1986 als algemeen verslaggever met speciale aandacht voor provinciepolitiek, onderwijs, cultuur en historie. Na 1990 heb ik eindredactie- en coördinatiewerk gedaan, en ben ik chef van de afdeling bijlagen geweest (1994-2005). De laatste jaren combineer ik algemene verslaggeving met coördinatie van bijlagen.
Voor de PZC heb ik de afgelopen 25 jaar vele auteurs geïnterviewd en boeken besproken.
Ik noem zo’n boek nog altijd een strip. Een getekend verhaal, immers. Maar in geletterdenland kom je daar niet mee weg. Afspraak in Nieuwpoort van Ivan Petrus Adriaenssens is een graphic novel. Het is een op drie echte levens gebaseerd verhaal, met een verzonnen verhaallijn erbij om wat niet bij elkaar kwam bij elkaar te brengen. Het decor: de Grote Oorlog, 1914-1918. Die slachting in de loopgraven op de Belgisch-Franse grens raakt de geschiedenis van Zeeland. Hier werd niet met scherp geschoten, maar achter de elektrieken draad voelden we de aarde schudden, spoelden de vluchtelingen en de zeemijnen aan en zagen we de obussen de hemel rood kleuren.
Ivan Petrus Adriaenssens (42) is geen onbekende in de stripboekenscene. Dat wil zeggen: in de Vlaamse scene. Want ik geloof niet dat titels als Boeboeks, Orphanimo!!, Pit en Puf en De Kriegels (verschenen bij Standaard Uitgeverij) in de Noordelijke Nederlanden een grote bekendheid genieten. De laatste jaren is hij in de Eerste Wereldoorlog gedoken, uitgeverij Lannoo bood hem de ruimte voor twee titels, die hij schreef en illustreerde: Maurice Braet, het leven van een geniesoldaat tijdens WO I, en Odon, Oorlogsdagboek van een IJzerfrontsoldaat. Op zijn site zegt hij: ,,Maar na het bescheiden succes van Odon kwam ik op het idee om een complete strip over Nieuwpoort te maken. Dat viel meteen in goede Nieuwpoortse aarde en ik kon beginnen. Tot mijn verbazing was Lannoo geïnteresseerd in het album, dat hun eerste graphic novel moest worden.”
Het verhaal voltrekt zich in overwegend grijstinten. De modder, de troosteloosheid, de angst, de ruïnes, de dood, de ontbinding – daar heb je niet veel kleur voor nodig. Alleen voor bloed en ontploffingen worden rood en geel gereserveerd. Ook de ‘pompoenen’ op de mutsen van De Blic en zijn companen krijgen kleur. De auteur zegt zelf over zijn kleurgebruik: ,,De Eerste Wereldoorlog is een kleurrijk stuk vaderlandse geschiedenis, die op ons netvlies staat als lichtjes versnelde zwart-witbeelden vol krassen. De Eerste Wereldoorlog was de eerste gefotografeerde en gefilmde oorlog. Maar in zwart-wit dus. Vandaar dat ik de strip niet in kleur wou maken. Ook al omdat het een hel zou zijn om bij alle (op zich al gedetailleerde) kostuums het juiste kleur te voorzien. Nee, zwart-wit geeft de juiste sfeer. Ik heb nog sepiaeffecten toegevoegd voor de oorlogspassages, en in contrast daarmee baden de hedendaagse scènes (nou ja, in 1974 dan) in een blauw licht. Ik gebruik eigenlijk enkel rood, voor het bloed en voor de rode pompon op de mutsen van de Fusiliers Marins. En oranje/geel voor het vuur en de ontploffingen.”
Op mij komt het boek heel filmisch over. Er wordt in- en uitgezoomd, er wordt van camerastandpunt gewisseld – alsof er ergens een regiekamer is waarin iemand roept: nu camera 1 en dan inzoomen met 2. De waargebeurde verhalen vind ik ook sterk. Ze laten zien hoe medogenloos het lot is in dit soort situaties. Had de realiteit een verzonnen overkoepelend verhaal nodig? Ik betwijfel het. Dat jongere generaties met hun tweets en facebook toch belangstelling voor dit soort verleden moeten hebben, het zal wel. Hoewel er niet veel tekst in staat gaat zo’n graphic novel daar niet bij helpen.
Ivan Petrus Adriaenssens: Afspraak in Nieuwpoort (graphic novel) – Uitgeverij Lannoo, 120 pagina’s, 19,99 euro.
