Inhoudelijk hoort deze uitgave niet op dit weblog thuis. Hoe aardig het thema – tevens de titel – Ik vertrek nog niet ook is, er zitten tussen de veertien in het boek geportretteerde emigranten in spe geen Zeeuwen. Helaas. Maar auteur Josie Kneepkens heeft wel volop Zeeuwse linken. Ze woont – of woonde – in Middelburg, was volop actief in het Zeeuwse theaterleven, componeert muziek en is ook zangeres. Dit jaar schreef ze een speciaal lied voor de Ride of the Roses.

,,Auteur Josie Kneepkens zit zelf al enkele jaren in de wachtstand voor vertrek naar haar droomland”, staat er achterop het boek. Welk land wordt niet verteld. Voor dit boek interviewde ze veertien individuen, stellen en gezinnen over hun emigratieplannen. Vrijwel allemaal klagen ze over het overvolle Nederland, de niet aflatende ratrace in het beroepsleven, de toenemende onverdraagzaamheid, het niet altijd zomerse klimaat. Het paradijs ligt elders, in Noorwegen, Zweden, Portugal, Kaapverdische Eilanden, Turkije, Bonaire, Canada, Tasmanië, Frankrijk, Australië, Panama. Ruimte, vriendelijke mensen, frisse lucht, werk, aangename temperaturen – dat hopen ze allemaal op hun nieuwe bestemming te vinden. Er is ook een gezin met twee hoogbegaafde kinderen. In Friesland kunnen ze geen passend onderwijs vinden. In Tasmanië verwachten ze de kinderen thuis les te kunnen geven.

Het zijn prettig leesbare verhalen. Wachten op een verhuizing, die je leven drastisch zal veranderen, is niet makkelijk. Moet je de boel nog eens opschilderen, hoeveel investeer je nog in je vrienden en kennissen? Het zijn best bepalende kwesties. Vaak is de verkoop van een huis een vertragende factor. Schoolgaande kinderen zijn ook nogal eens een reden om de hele landverhuizing even in de ‘wachtstand’ te zetten. Ik kan het me best voorstellen. En zou voor geen goud met al die ‘Nederland-ontvluchters’ willen ruilen. Zeeland is voor mij toch in veel opzichten een alleszins redelijk alternatief, waar de zon zich vaak laat zien en waar je de ruimte kunt inademen.

Elk hoofdstuk wordt met een aantal tips afgesloten. Ze zijn soms nogal voor de hand liggend. Zoals (pagina 37): ,,Leer de taal! Het vergemakkelijkt het begrijpen van hoe de samenleving in elkaar zit en het vinden van een baan.” Het boek wordt afgesloten met tien tips van emigratiecoach Saskia Zimmermann. ‘Zorg dat je zoveel mogelijk in het hier en nu leeft’, en ‘Wacht niet met gelukkig worden tot na je emigratie’ – dat zijn er twee die mij zeer aanspreken. Wie die tips opvolgt, hoeft misschien helemaal niet meer te emigreren.

Josie Kneepkens: Ik vertrek nog niet. Emigranten in spe in de wachtkamer – Uitgeverij Grenzenloos, paperback, met een voorwoord van zanger Stef Bos, geïllustreerd, 154 pagina’s, 16,95 euro.

Ik heb er zelf ook wel eens moeite mee. Alleen het droge feit dat iemand in Zeeland woont, of heeft gewoond, is dat voldoende om een publicatie van haar of zijn hand op dit weblog op te nemen? Ach, vrijwel altijd wordt die vraag positief beantwoord. Als het geschrevene maar de moeite waard is, wat zou je dan al te moeilijk doen over provinciegrenzen.

Nu moest ik wel glimlachen, toen ik het artikel van Johan de Koning over beeldhouwer Jan Goossen las. Zijn lange inleiding lijkt me een wat onhandige poging om goed te praten waarom hij aandacht aan die beeldhouwer besteedt. Goossen had hoegenaamd niets met Zeeland. Ja, zijn ouders zouden Zeeuws geweest zijn, maar toen Jan in 1937 werd geboren woonden ze in Venezuela. Er staat een zin die vraagtekens oproept: ,,Op zijn elfde woont hij per toeval een tijd in Vlissingen, om daarna te verhuizen naar Hilversum en Bussum.” Hoezo, per toeval? In 2003, aan het eind van zijn carrière verhuist hij met zijn tweede vrouw Yvette Lardinois naar Vrouwenpolder. Ik weet er het fijne niet van, en in het artikel wordt het niet duidelijk gemaakt, maar mijn inschatting is dat Yvette als voorlichtster werk kreeg in het Zeeuws Museum en dat Jan daarom maar meeverhuisde.

Hoofdredacteur Ad Huiskes vertelt in zijn voorwoord van het tijdschrift dat er in de redactie wel over gesproken is. Jan Goossen was – net als Ina van der Beugel – misschien geen Zeeuw, maar wel een interessante in Zeeland woonachtige medeburger. Dus, aldus Huiskes: ,,Mijns inziens ratificeert de term ‘interessant’ de opname van artikelen over hen.”

Dat vind ik een te billijken benadering. Johan de Koning gaat in zijn artikel nog duidelijk een stap verder. Hij meent in het robuuste werk van Goossen Zeeuwse ‘karaktertrekken’ te zien. Ik zou dat niet zo gauw durven beweren. De Koning schrijft bijvoorbeeld: ,,De stoere onverzettelijkheid van deze sculptuur bij het water, of liever op de grens van land en water, verbeeldt niet alleen die typisch Nederlandse strijdbaarheid, maar verraadt evenzeer de Zeeuwse wortels van Jan.”

Dat is mijn grootste bezwaar tegen de aanpak van De Koning: hij interpreteert maar een eind weg over wat de kunstenaar met zijn beelden heeft willen overbrengen. Interessant, misschien, maar aan mij is het niet besteed. Wat moet ik met een ‘duiding’ van Jan Goossens Piramide (foto). Vier tegen elkaar gekantelde stalen kokers, zie en lees ik. Het beeld is volgens de schrijver ‘minder frivool en minder organisch van vorm’ dan veel van het werk van door Goossen bewonderde kunstenaars. De Koning: ,,Minder vrij ook, je zou het eerder statisch noemen.”

Het artikel besluit met de constatering, dat Goossen maar kort in zijn ‘droomland’ mocht wonen. Zeeland zijn droomland – dat had ik graag onderbouwd gezien. En dat wij - wij Zeeuwen dus - pech hebben dat we nooit een beeld van Goossen hebben gekregen, dat gevoel deel ik niet. De beeldhouwer heeft zijn werk neergezet op plaatsen, waar ze hem betaalden en op locaties die hem misschien lief waren. Als Zeeland daar bij had gehoord, dan had er al werk van hem in de provincie gestaan.

Dan Ina van der Beugel. Ze is vergeten, dat klopt wel. Althans, ik had nooit van haar gehoord. Omdat ze met de Middelburgse ondernemer Johan Brokmeier – directeur van de Zeeuwsche Confectie Fabrieken – trouwde, kwam ze in 1946 in de Zeeuwse hoofdstad wonen. Ze schreef voor Elsevier en het Handelsblad. ,,Een meesteres van de lichte toon, een humoriste in de school van Godfried Bomans en Simon Carmiggelt, maar zonder enige literaire pretentie”, schrijft Eric-Jan Weterings. Grappig om te lezen, dat ze onder de titel ‘Een stedelinge in de provincie’ over haar woonplaats schrijft. Ik had best een voorbeeld willen zien van hoe ze Middelburg en Zeeland zag. Dat zal niet al te positief geweest zijn. Als ze laten terugblikt zegt ze over haar Zeeuwse tijd: ,,Ik heb het niet leuk gehad. Die Zeeuwen zijn zo klein. Zij staan achter het raam en niets ontgaat ze.” Bijzonder dat in het artikel Nel Jansen van Rosendaal aan het woord komt; zij was van 1954 tot 1956 ‘meisje voor dag en nacht’ bij de familie Brokmeier en was ook klankbord: ,,…dan las ze me haar zojuist geschreven column voor, vaak in bed.”

Lo van Driel komt nog eens terug op de altijd intrigerende vraag waar het woord Zeeuw vandaan komt. In de nieuwste Geschiedenis van Zeeland wordt taalkundige Maurits Gysseling (1919-1997) omarmd, en wordt gesuggereerd dat de naam Zeeuwen is afgeleid van de Sueven, de naam van een Germaanse stam. Fout, meent Van Driel. Hij vindt een veel logischer verklaring in het Zeeuws etymologisch woordenboek van Frans Debrabandere. Namelijk, over de Zeeuwen en het Zeeuws: ,,Die laatste namen worden perfect verklaard op basis van klank- en vormontwikkeling van zee. En de betekenis sluit daarbij aan: Zeeuwen zijn lieden die ‘bij de zee wonen’.” Zo is het maar net. Ik veronderstel Van Drieliaanse humor in de reden waarom hij een ‘rechtzetting’ op zijn plaats vindt: ,,Vroeg of laat komt er een Zeeuwse of Nederlandse beweging die ijvert voor ‘eigen volk eerst’ of andere vormen van nationalisme en regionalisme, al dan niet in combinatie met xenofobie, en dan is het goed om te weten hoe de hazen gelopen hebben, waar de oudste rechten liggen en wie we moeten uitsluiten of ergens de schuld van kunnen geven.” Ik kan Lo geruststellen. Als de Sueven als de naamgevers van de Zeeuwen op het internet figureren – en dat doen ze – dan is het te laat.

Tot slot burgemeester Jan-Frans Mulder. Zeeuws-Vlaanderen vooruit. Met de Emigratiebeurs en goedkope woningen voor Vlamingen. En een speldje met de Zeeuws-Vlaamse vlag voor alle schoolverlaters. En de Stichting Rootzz Zeeuws-Vlaanderen, een netwerk voor uit Zeeuws-Vlaanderen afkomstige hbo- en wo-studenten. Ik wens ze daar in mijn geboortestreek alle goeds.

Zeeland, Tijdschrift van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, jaargang 22, nummer 2, juni 2013.

Jopie Minnaard wint Uutgesproken Zeeuws
SINT-MAARTENSDIJK – Jopie Minnaard (foto) uit Heinkenszand is winnaar geworden van de verhalenwedstrijd Uutgesproken Zeeuws. De finale was vrijdagavond (14 juni 2013) in gemeenschapscentrum Haestinge in Sint- Maartensdijk.  De wedstrijd is een initiatief van Stichting De Zeeuwse Taele in samenwerking met Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland. De competitie is georganiseerd onder de noemer ‘In ‘t Zeêuws!’, een project van de SCEZ dat zich richt op alle culturele uitingen in de Zeeuwse dialecten.

Voor de eerste editie had een onafhankelijke jury uit twintig inzendingen zes finalisten gekozen: Jopie Minnaard, Jan Lauret, Kees van Boven, Rachel van de Vrede, Arie de Viet en Pia van Vossen. Zij hadden gisteravond de opdracht hun verhaal zo boeiend mogelijk te vertellen
De jury koos uiteindelijk Jopie Minnaard als winnaar. Zij ontving een bedrag van 250 euro. De tweede prijs (150 euro) ging naar Jan Lauret uit Middelburg. De derde plaats (100 euro) was voor de 85-jarige Rachel van de Vrede uit Yerseke. Omdat zij gisterochtend was gevallen, werd haar verhaal verteld door Engel Reinhoudt.

,,De voornaamste boodschap in het boek is denk ik dat het altijd om de kracht van je netwerk gaat en dat die kracht ontstaat door dingen samen te doen op een manier waarop alle partijen er iets aan hebben. Sociaal kapitaal.” Die zin heb ik overgenomen van de website van Petra de Boevere (foto).

Netwerken, contacten leggen, laten zien dat je er bent, laten zien wat je doet. Dat is 2013. Eigenlijk hoef ik hier geen aandacht te besteden aan het nieuwe boek van Petra de Boevere. Dat zingt zichzelf wel rond via twitter, facebook en nog een aantal media waarvan ik geen weet heb. Bovendien maakt ze momenteel ook nog een landelijke tournee om haar boek te presenteren. Exposure genoeg, zou ik zeggen.

Toch blijf ik het uitgangspunt van dit weblog trouw. De inhoud van het boek valt weliswaar absoluut niet als Zeeuws te karakteriseren, de schrijfster – met een wijnwinkel in Sluis – echter wel. Ze schrijft ergens dat ze op Boerenhol heeft gewoond, en dat dat gehucht de twijfelachtige eer heeft het meest gestolen plaatsnaambord van Nederland te hebben. Leuk. Ik heb haar nog nooit in het echt zien optreden, maar ik kan me zo voorstellen dat het geheel hier en daar een beetje Bressiaans zal klinken. Niks mis mee, toch? Voorin haar boek schrijft ze: ,,Voor mijn mannen: Nu dit af is ga ik ook weer schoonmaken.” Ze zijn gewaarschuwd in huize De Boevere.

In haar boek is de toon positief. Door internet en social media gaat de wereld veranderen, denkt de auteur. Op pagina 20 citeert ze uit haar eerste boek, verschenen in 2010: ,,Mensen praten terug, kunnen allemaal publiceren en zich eenvoudig verenigen. Dat maakt de wereld democratischer en mooier. De platformen kunnen nog wijzigen, maar niet de mogelijkheden die iedereen nu krijgt.”  In het nu van vandaag anno 2013 constateert ze (pag. 23): ,,Inmiddels denk ik dat de oude systemen voorlopig niet zomaar zullen veranderen, maar dat wij zelf wel makkelijker oplossingen kunnen vinden als we die systemen durven te negeren. Je hebt geen bank nodig als je netwerk groot genoeg is en je elkaar kunt helpen.”

Het pleidooi voor social media is gekoppeld aan een maatschappijvisie. Petra de Boevere denkt dat we door internetcontacten weer terug kunnen keren op het dorpsniveau, waar je de bakker, slager en kruidenier kent. Ze houdt een pleidooi voor persoonlijk contact. Pagina 192: ,,Elke efficiencyslag en elke schaalvergroting op elk vlak ging de laatste decennia gepaard met verdergaande ontpersoonlijking. Klanten kregen een nummer, servicegesprekken kregen een maximale lengte en er werden targets ingevoerd. Dit gebeurde niet alleen in de handel, maar zelfs ook in de gezondheidszorg. Daar is inmiddels zelfs vastgelegd hoeveel luiers een demente bejaarde maximaal per dag mag gebruiken en hoe lang een toiletbezoek maximaal mag duren. Waar is de persoonlijke aandacht gebleven?”

Die vraag stel ik me ook vaak genoeg. Helemaal mee eens, Petra de Boevere. Maar zou het kunnen zijn dat de digitalisering van de samenleving de ontpersoonlijking heeft gestimuleerd? Ik denk het wel. Typisch een kwestie van enerzijds-anderzijds. De schrijfster relativeert gelukkig zelf ook (pag. 220): ,,De digitale wereld biedt enorm veel extra mogelijkheden, maar een echte vriend of relatie kijk je nog steeds in de ogen. Alleen dan zie je pretlichtjes verschijnen tijdens een verhaal en voel je aan of een opmerking wel goed valt.”

En tot slot (pag. 222): ,,Digitaal is slechts een toevoeging aan de echte wereld. En die laatste vergaat nog zomaar niet. Ook niet na 2013.”

Ik had niet verwacht in dit boek zinnen tegen te komen, waar ik het zo hartgrondig mee eens zou zijn.

Zo, en nou moet ik van dit stukje eigenlijk een link (of hoe dat ook mag heten) op facebook plaatsen

Petra de Boevere: Durf te doen. Via social media naar de netwerksamenleving – Levboeken, hardcover, 224 pagina’s, 17,95 euro.

Voorin het boek, op de dubbele pagina met aanbevelingen van Terneuzens burgemeester Jan Lonink, fotograaf Mark Neelemans, wethouder Peter Ploegaert van Sluis en nog wat zakenlieden, staat ook een kattenbelletje van zijn dochter Zoë Maxime: ,,Als mijn vader iets eet wat hij lekker vindt begint hij geluid te maken.” Ik vind dat vrij tekenend voor de auteur. Het plezier komt bij hem van binnenuit, dus als hem iets bevalt dan borrelen er instemmende geluidjes op, zo stel ik me dat voor.

In het voorwoord zegt hij over zijn tweede culinaire uitgave: ,,Een boek vol passie, samengesteld uit korte verhalen en gerechten van verbluffende eenvoud maar met een groot culinair genot. Een boek dat vertelt dat koken niet ingewikkeld hoeft te zijn, dat je met eerlijke en lokale producten geweldige resultaten kan behalen en dat je die moet delen. Verzamel lieve leuke en gezellige mensen en… geniet.”

Eenvoud, eerlijk, lokaal – de man zegt niets te veel. In zijn anekdotische verhalen tussen de recepten door blijft hij lekker nuchter. Zoals op pagina 17, waar hij vertelt over een studiedag in het Hotel aan de Dam in Middelburg. Alle lof voor de locatie, maar de vergadering is saai; en verder: ,,in de koffiepauze, die trouwens niet zo mag heten, want het bruine vocht wat uit de kannen komt heeft niets met koffie van doen (…). Dat is in elk geval eerlijk en simpel.

Wat Haers zoal voorbij laat komen, is te veel om op te noemen. Ik geef wat voorbeelden, nogal willekeurig, en een klein beetje gestuurd door mijn voorkeur voor het vegetarische. Dus: gegrild zuurdesembrood met olijfolie en (vooruit) serranoham; rucolasalade met gorgonzola, croutons en olijfolie en citroensap; minestronesoep (met veel lawaai, dus veel erin); pesto (in een vijzel gemaakt); garnalenkroketjes; aardappelgratin; camembert anders (met pruimen, tijm en port). Voor wie wel helemaal aan vlees en vis verslingerd is: kalkoenterrine; haasuitdepoldervanZaamslag; gestoofd varkenshammetje; runderriblappen; lamsgehakt; paling in het groen; fruits de mer. Met her en der verwijzingen naar slagers, bakkers en andere ondernemers in de regio.

Het boek is nogal nadrukkelijk vormgegeven. Met achtergrondvlekken en -stippen in de marge, scheve stippelkaders op rechthoekige kleurondergronden, scheve stippelkaders op rechthoekige foto’s, in handschrift geschreven toevoegingen of losse opmerkingen. Ook zijn er doorzichtige bladen toegevoegd, waarop tekeningen en geschreven verzuchtingen en volkswijsheden staan. Verder ook nog schaduwletters onder blauwe kopletters. Best een bont geheel, maar passend bij de bonte aanpak. De foto’s zijn over het algemeen van prima kwaliteit – dat is belangrijk, producten en gerechten moeten er in een kookboek smakelijk uitzien. Een goede index ontbreekt – die zou het gebruiksgemak van het boek aanzienlijk verhogen.

De laatste zin wil ik u niet onthouden (pagina 145): ,,Tsja, hoe gaat dit nu verder, wel dat kunt u lezen in mijn violgende boek…”

Ludo Haers: #meermoetaniezijn – Eigen uitgave, ISBN 978-94-6228-076-2, hardcover, 152 pagina’s, 19,95 euro. Zie ook: www.meermoetaniezijn.nl

***************************************************

#meermoetaniezijn is al begin mei gepresenteerd. In de Zeeuws-Vlaamse editie van de PZC is op 17 april 2013 een gesprekje met Ludo Haers verschenen.

Een thriller schrijven. Als ik dat zelf zou willen doen, dan zou ik wel over een plot en spanning gaan denken. En al gauw tot de conclusie komen: da’s niet helemaal mijn ding – om het maar eens in hedendaags Nederlands te zeggen. Wat denken mensen die wel een thriller schrijven? Die moeten ervan overtuigd zijn dat ze het schrijven van een spannend boek, een spannend verhaal, wel in hun vingers hebben.

Na het lezen van Bitterzoet kan ik alleen maar concluderen, dat er thrillerschrijvers zijn die zich vergissen. Ik heb best bewondering voor de wijze waarop Ellen de Vriend (foto) een lopend verhaal van zo’n 180 pagina’s weet te schrijven. Maar wat ik heb gelezen is naar mijn mening geen thriller. Als je het met alle geweld wèl een thriller wilt noemen, dan vind ik het geen goede thriller. Want wat is het een langdradig verhaal, vol herhalingen, met vlakke observaties, en een zeurderige, huilebalkerige hoofdpersoon. Als het even spannend wordt of dreigt te worden, zijn de tranen niet te stelpen. Het hoofdpersonage zegt het zelf, op pagina 169: ,,En voor de zoveelste keer die dag vullen mijn ogen zich met tranen.”

Iris van der Meer speelt de hoofdrol. Een Zeeuwse van half de twintig. Ze is getrouwd met Marc. Samen besluiten ze naar Curacao te gaan, om daar in Willemstad een hotel te gaan runnen. Dat hotel vormt een eenheid met de ernaast gelegen duikschool, waarvan Harm en Anne de oprichters/eigenaars zijn. De eerste tijd is het zon, zee en strand, maar dan wordt er een duikster vermoord. Althans, dat is het vermoeden, ze is waarschijnlijk aan haar benen onder water vastgehouden tot ze verdronk. Niet veel later ondergaat Anne hetzelfde lot. Dat is natuurlijk al heel dicht bij hoofdpersoon Iris, die het er knap moeilijk mee heeft.

De afloop verklap ik niet, maar gaat u er maar vanuit dat er liefde en ontrouw in het spel is.

Ik neem aan dat er bepaalde technieken zijn voor het schrijven van een thriller. Het oproepen van vragen, het beetje bij beetje onthullen, flashbacks, cliffhangers – ik noem er zomaar een aantal waarvan ik denk dat ze wezenlijk zijn. En humor, niet te vergeten. Wat dat laatste betreft, nee, ik heb zelfs nergens moeten gniffelen. Het verhaal is lineair verteld, met een ik in de hoofdrol. Flashbacks zijn er niet, en echte cliffhangers die me met rode oren naar de volgende bladzijde joegen ben ik ook niet tegengekomen. Er wordt wel stapje voor stapje naar een einde gewerkt. Maar voor mij zijn die stappen in het boek zo traag, dat ik gaandeweg mijn interesse verloor. Hoe vaak ik niet gelezen heb dat de verdronken vrouwen blauwe plekken op hun benen hadden. Over traag gesproken, op pagina 127: ,,Alles wat ik nu gehoord heb moet ik nog eens op mijn gemak overdenken. Ik heb het gevoel dat er nog meer is, iets ondefinieerbaars dat ik nog niet helder krijg in mijn hoofd.” Van mij had er iets minder op het gemak overdacht mogen worden. En wat een herhalingen, soms in heel kort bestek - bijvoorbeeld op pagina 101, als Iris een krant leest: ,,Ik sla de pagina’s om, zonder dat precies tot mij doordringt wat er staat. De koppen dringen amper tot mij door.”

Het eerste hoofdstuk valt buiten het eigenlijke verhaal, maar is wel betekenisvol. Zodanig, dat het mij al heel ver voor de ontknoping duidelijk maakte wat er aan de hand was. Arme, gefortuneerde tante Ans. Pas op, Iris.

Er wordt een enkele keer geprobeerd extra vaart in het verhaal te brengen. Dat gebeurt met overgangen die je in eerste instantie niet herkent. Een voorbeeld, op pagina 119. Iris gaat even ontspannen, en vraagt een medewerkster van de duikschool om het hotel  in de gaten te houden. De nu volgende zinnen staan pal onder elkaar. Iris zegt tegen de duikschoolmedewerkster: ,,’Ik zit vlakbij hoor, op het strandje. Als er iets is roep je maar.’ ‘Hoooi!’ roept Kees quasi opgewekt. Ik schiet overeind in de ligstoel. ‘Oh, hoi, ik zat een boek te lezen maar ik ben blijkbaar in slaap gevallen.’ Ik voel me betrapt en bloos ervan.” Als ik het goed lees zit er in de spatie voor Hoooi een heleboel tijd verstopt.

Tenslotte. Ik heb getwijfeld, maar ga er toch iets over zeggen. Achterop het boek staat over Ellen de Vriend: ,,Als (eind)redacteur bij grote uitgevers heeft ze een feilloos gevoel voor taal.” Nu weet ik dat je niet te veel waarde mag hechten aan cover- en flapteksten. Maar ja – een feilloos taalgevoel… Er staan soms niet zulke hele mooie zinnen in het boek. Pagina 116: ,,Harm kauwt op het stuk brood in zijn mond en slikt de hap door.” Op pagina 113 onderaan gaat de zin waarin naar Natalee Holloway wordt verwezen helemaal de mist in, omdat correcties niet goed zijn uitgevoerd. Pagina 166: ,,Wat is Curacao toch mooi met de stralend blauwe zee en de heerlijke temperatuur.” Dat is wel erg kaal geformuleerd. Is het woord boeien in de zin ,,Hij ziet eruit als een zwerver maar dat boeit hem nu natuurlijk voor geen meter” (pagina 96) goed gebruikt? Aan het eind, als alles duidelijk is, zegt Harm: ,,Wie had ooit kunnen bedenken dat … (ik verklap de dader niet), iemand die al jarenlang voor ons werkte en waar we een goede band mee hadden, Anne zou vermoorden.” Zo’n zin vind ik geestdodend in wat een zinderend slot zou moeten zijn.

Bitterzoet ontbeert een goede eindredactie. Op pagina 31 staat ‘ingeprend’. Pagina 33: ‘…daarna rijd een pick-up truck…’ Nog meer d/t-fouten op de pagina’s 97, 100, 103, 106, 111, 133. Op pagina 123 is een t weggevallen als er een ‘hij’ kijkt.

Een fout in een krantenstukje, in een item op een weblog, dan zeg je vooruit, de schrijver had haast of had zijn dag niet. Maar in een boek horen niet zoveel knoeperds.

Ellen de Vriend: Bitterzoet – Uitgeverij Village, thriller, 183 pagina’s, 16,95 euro.

In dit boek is het beeld bepalend. Eigenlijk zit je steeds uitgebreide fotobijschriften te lezen. Dat heeft dan wel weer wat – gericht kijken is leuk.

Om dat te laten zien, neem ik een aantal via de uitgeverij verkregen foto’s met bijschriften over.

Pagina 215: ,,Kleine boerderij in Ronduite jaartal onbekend. Er waren ook kleine boeren in Zeeland. Hun ‘plekjes’ of ‘gedoetjes’ hadden nooit een vrijstaande woning. In opzet leken deze kleine boerderijtjes verder toch veel op de grote bedrijven. Ook hier een bakstenen woning met een houten schuur onder één dak. Veel boeren hielden zich, behalve met agrarische activiteiten, vaak ook met andere zaken bezig.”

Nu heb ik bij dit voorbeeld toch een onbevredigd gevoel. Wist u dat het gehucht Ronduit in de gemeente Sluis ligt, en waarschijnlijk een redoute is geweest? Jaartal onbekend, maar een schatting is toch wel mogelijk? En bezig met andere zaken – de boer is volgens mij bezig met het herstellen van een fuik.

De volgende twee foto’s moet u in samenhang zien, pagina 223: ,,Hoeve De Witte Pauw in Borsele, 1976 en 1970. Boerderij de Witte Pauw is gelegen in het buitengebied van Borsele. In 1725 is de huidige boerderij gebouwd op de plaats van een oudere voorganger. De schuur is een dwarsdeeltype met twee dwarsdelen. De gevel van de schuur bestaat uit zwartgeteerde houten planken. Op de foto hiernaast is de andere zijde zichtbaar, deze is van baksteen. Op deze foto is op de achtergrond het gecombineeerde bakhuis/varkenshok zichtbaar. De boerderij is hier nog agrarisch in gebruik, zoals aan de tractor te zien is. Het interieur van De Witte Pauw is bijzonder, zoals de betegelde kamer op de onderste foto toont.”

Ook bij deze beschrijving kan ik een gevoel van teleurstelling niet onderdrukken. Ik vermoed dat de auteur niet weet dat het dorp Borssele een dubbele s krijgt, en de gemeente Borsele aan één s voldoende heeft. De beschrijving brengt mij niet dichtbij genoeg. Agrarisch in gebruik? Ik zie een boer, die volgens mij net zijn sproeitank heeft gevuld. En een interessant interieur? Mag ik dan iets lezen over de tegels?

Pagina 214/215: ,,Boerderij De Gouden Polder in IJzendijke 1967. Een boerderij in het westen van Zeeuws-Vlaanderen. Op de foto staan een schuur en een wagenschuur. Verderop, niet zichtbaar op de foto, de vrijstaande woning. Rechts van de schuur is op de achtergrond nog net een varkensschuur te zien. Losse wagenschuren komen in Zeeuws-Vlaanderen vaak voor. Opvallend is dat de schuur zelf ook een wagenbergruimte heeft. Wagenbergingen en -schuren werden voorzien van een traliewerk van latten. Hierdoor ventileerde de ruimte en konden de houten wagens goed drogen.”

Dit is voor mij een redelijk adequate toelichting. Grote vraag blijft: de foto is genomen in 1967, dus bestaat de boerderij nog wel?

Pagina 228-229, tekst pagina 227: ,,Wagenschuur Noordgouwe jaartal onbekend. Wagenschuren zien er doorgaans minder chique uit dan deze bij boerderij Rozenhof (voorheen boerderij Landzicht) in Noordgouwe. Het bijbehorende woonhuis is ook erg rijk gedetailleerd. Wellicht hebben de diverse buitenplaatsen in het nabijgelegen Schuddebeurs hun weerslag op de boerderij gehad.”

Weer jaartal onbekend, maar gezien de kar en de kleding van de kinderen zal het tafereel toch vooroorlogs zijn. Wat vooral opvalt: de op de deuren geschilderde ronde deuren. Was dat mode, was dat een vondst van de betreffende boer? Het erf is goed beklinkerd. De boer is aardappelen aan het lossen, als ik het goed inschat.

Foto op pagina 216-217, tekst pagina 215: ,,Stadsboerderij in Zeeland jaartal onbekend. Agrarische bedrijvigheid heeft zich ook binnen de stadsmuren van Zeeuwse steden afgespeeld. Geheel links op de foto zijn een schuur en een wagenschuur zichtbaar van een stadsboerderij.”

Stad? Dat lijkt me nogal groots gedacht. Jaartal onbekend. Plaats onbekend. Heel onbevredigend allemaal. In Zeeland hebben we zoveel boerderijen- en kerkenkenners, die moeten hier toch uitkomst kunnen bieden? Axel, suggereerde een collega van me. We weten het niet zeker. Neemt niet weg dat het een prachtige foto is. De fotograaf, die een mooi standpunt heeft gekozen, bleef niet onopgemerkt. Zebra kachelglans, Purol en Reckitt blauw – zouden dat dure advertentiecampagnes zijn geweest? Die borden gingen wel lang mee.

Over de auteurs/redacteuren wordt gemeld: Ben Kooij is specialist bouwhistorie, Judith Toebast is specialist landelijke bouwkunst. Beiden zijn werkzaam bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Concluderend: dit is niet helemaal mijn boek, de beschrijvingen zijn te vrijblijvend. Ik mis bovendien een goed plaatsnamenregister. En ik weet zeker: vraag een man als Gerard Smallegange en hij houdt je een hele middag aan de praat over de hierboven vertoonde foto’s. Nou is hij een Zeeuwse boerderijenspecialist, dus misschien is het niet eerlijk om hem hier op te voeren. Toch vind ik dat je met een boek als dit verwachtingen wekt. En die worden echt niet vervuld.

Ben Kooij en Judith Toebast: Het grote boerderijenboek – Uitgeverij WBooks, hardcover, 384 pagina’s, 49,95 euro.