Het geloof van de Bressiaander – Omer Gielliet, uit het goede hout gesneden

Op sommige mensen staat geen maat. Omer Gielliet, oud-pastoor in Breskens. Denkt-ie een boek met stukjes over zijn priesterschap in Breskens te schrijven en te presenteren, blijkt er opeens nóg een boek te zijn. Alsof je dubbel ziet. Met zijn 87 jaar moet hij even aan zichzelf hebben getwijfeld. Maar het is echt zo. Er liggen hier twee boeken: Het geloof van de Bressiaander ván Omer Gielliet. En Omer Gielliet, uit het goede hout gesneden, óver Omer Gielliet. Afgelopen donderdag 31 mei 2012 gepresenteerd.

Voor de PZC bracht ik woensdag 23 mei 2012 een bezoek aan de pastoor-beeldhouwer-dichter in Breskens (zie PZC Spectrum van 26 mei 2012). Hoewel ik de man al vijfenveertig jaar niet meer had gezien, had ik het gevoel een bekende de hand te schudden. Met een motorzaag was hij naast zijn Barbarakerk bezig om Mozes aan een zware eik te ontfutselen. In de loop van de jaren heeft hij zo ruim in kranten en programma’s gefigureerd, dat er veel van zijn handel en wandel bekend is. Ik hield even rekening met de mogelijkheid dat er door die niet aflatende aandacht iets ijdels in de man was geslopen. Want ja, waarom zou iets menselijks hem vreemd zijn? Zo veel nadruk op je persoontje, dat kan je zomaar naar het hoofd stijgen. Al na één minuut gesprek kon ik die terughoudendheid laten varen. Omer Gielliet is een ‘andere’ pastoor, niet omdat hij dat wíl zijn, maar omdat hij dat is.

Al lezend viel me op dat de man schrijft zoals hij praat. Dat vind ik over het algemeen een voordeel. Simpelweg omdat je dan in het geschrevene ook de levende auteur tegenkomt. Gielliet (foto Mechteld Jansen) vertelt in beelden en parabels. Steeds reikt hij een beeld aan, een verteld schilderijtje waardoor je hem nader komt. Hij heeft zijn verhalen dusdanig paraat, dat ik ze zowel in zijn boek als in mijn gesprek met hem kreeg voorgeschoteld. We zaten buiten, in de zon. Als er een minuscuul insect over zijn hand loopt, roept hij ‘Mozes’en komt meteen met het volgende verhaaltje (Het geloof van de Bressiaander, pag. 130): ,,Er liep een heel klein beestje op Mozes zijn blote arm. ‘o God, wat zou er toch in dat hele kleine kopje van dat hele kleine beestje omgaan’, dacht Mozes tot God. En God zei: dat hele kleine beestje denkt: wat zou er toch in die hele grote dikke kop van Mozes omgaan.”

Hetzelfde gebeurt, als hij over dat Belgische jongetje vertelt. We hebben het over standvastigheid en geloof, en hoe hij daarover met zijn parochianen van gedachten wisselde. Hij haalde het jongetje op ‘het verhoog’ en vroeg of hij durfde springen. De jongen sprong, zo in de armen van zijn vader. Ooooh, riep de hele kerk. Hij vertelde me het verhaal toen we bij zijn Mozes in wording zaten. Ik las het nu net terug in zijn Bressiaanderboek op pagina 58.

Wat is Gielliet voor een man? Pastoor, beeldhouwer, dichter, schrijver, filosoof. Dat zegt allemaal zo weinig. Ik denk dat we met de twee boeken een stuk dichter bij de man komen. De anekdotiek in Het geloof van de Bressiaander teket de oud-pastoor. Alsof hij zichzelf in woorden stukje bij beetje beeldhouwt. Hij heeft vertrouwen in de mens, dat is wat mij bijblijft. Met het gevoel dat de hele wereld zijn thuis is. Dat hij Koerden en andere vluchtelingen in huis opvangt, is gewoon een radicale realisering van die gedachte.

Het boek óver hem is een slag luxer uitgevoerd dan het boek van hem. Frans Meijaard, Reggie Corijn en Wilma Valk hebben een kaleidoscopisch portret van de pastoor in Breskens gemaakt. Ze hebben voor een lange ondertitel gekozen: ‘Schetsen uit een veelbewogen leven van een priester, kunstenaar, schrijver, dichter, filosoof, reiziger, milieuactivist, vluchtelingenhelper én mens’. Als ik het zelf voor het zeggen had gehad, zou ik altijd voor schetsen uit ‘het’ leven hebben gekozen, omdat dat bepaald is. Maar dat terzijde. De drie Bressiaanders hebben een mooi boek gemaakt over hun mede-Bressiaander. Meijaard vroeg en kreeg ook audiëntie bij monseigneur Ernst, die tijdens het priesterschap van Gielliet bisschop van Breda was. Die herinnert zich dat de niet alledaagse deken en later pastoor zeker in eigen kring niet altijd werd begrepen. Een langharige in een pij op slippers met zaagsel tussen zijn tenen – om maar een beschrijving ergens uit het boek over te nemen – daar moet je wel even ruimte voor in je hoofd maken. In Breskens werd de pastoor omarmd – gelukkig voor hem. Monseigneur Ernst (pagina 39): ,,Als buitenbeentje onder de pastoors heb ik hem nooit gezien, dat woord heeft zo’n negatieve lading. (…) Acties als Redt de Schelde kregen steun van het bisdom, ook zijn werk voor de asielzoekers, de totale zorg die hij voor deze mensen deed, werd goedgekeurd. Hij vertelde mij er regelmatig over en zocht ook wel eens steun bij mij. Zoals Omer was, was er maar een in het bisdom. Andere mensen hadden wel eens moeite met hem. (…) Andere pastoors moesten ook aan hem wennen, maar hebben geleerd hem te waarderen en in zijn eigenheid te laten. (…) Niemand moest proberen om hem in een bepaald keurslijf te plaatsen, want dat was gedoemd tot mislukken. Hij moest en moet gewoon Omer Gielliet blijven.” 

Veel mooie foto’s, van de pastoor, van de beeldhouwer, van de reiziger. Waar ik nog twijfels had over de pastoor, zijn die weggenomen. Dankzij deze boeken. Ik hoop dat Omer Gielliet nog lang en veel van zich zal doen spreken.

Omer Gielliet: Het geloof van de Bressiaander – Uitgeverij Durenkamp, 208 pagina’s, paperback, 12,90 euro.
Frans Meijaard, Reggie Corijn, Wilma Valk: Omer Gielliet, uit het goede hout gesneden – Uitgeverij Durenkamp, hardcover, 160 pagina’s, 25,- euro.

************************************************

In de PZC van vrijdag 1 juni 2012 (editie Zeeuws-Vlaanderen) stond een verhaal over de presentatie van de boeken.

Omer Gieliet (links) signeert in de
servicecentrum Hooge Plaaten in Breskens zijn nieuwe boeken. Naast hem de schrijvers Frans Meijaard, Reggie Corijn en Wilma Valk (foto Pete Nicolai).

Boek van én over Gielliet

Omer Gielliet schreef een boek over Het geloof van de Bressiaander. Bressiaanders schreven een boek over hun veelzijdige oud-pastoor. Beide boeken werden gisteren gepresenteerd in de grote zaal van wooncentrum Hooge Platen in Breskens.

door René Hoonhorst
Omer Gielliet kwam donderdagavond naar Hooge Platen om een nieuw verhalenboek te presenteren: Het geloof van de Bressiaander.
Maar de oud-pastoor, in 2010 door mede-dorpelingen nog gekozen tot Bressiaander van het jaar, werd verrast door de redactie van Op Bresjes. Die presenteerden ook een boek. Geen boek ván Gielliet, maar een boek óver de ‘priester, beeldhouwer, schrijver, dichter, filosoof, milieuactivist, reiziger, vluchtelingenhelper en mens’.
Gielliets boekje staat boordevol anekdotes, gedichten en overpeinzingen. De verhalen en versjes gaan over belevenissen en ontmoetingen met Bressiaanders, asielzoekers, missionarissen en een televisiepresentator. Maar het boek Omer Gielliet, uit het goede hout gesneden vertelt het levensverhaal van de spraakmakende, geprezen aanbeden én vermaledijde priester en kunstenaar. En dat levensverhaal had misschien nog wel completer kunnen zijn als Gielliet er zelf bij betrokken was geweest. „Maar we vonden het nou net zo leuk om Omer te verrassen. Bovendien is hij al zoveel keer geïnterviewd en maakte hij zelf al 22 of 23 boekjes. Een lezer van Op Bresjes vroeg zich na een verhaal in het dorpsblad ook al af of er ooit een boek over Omer Gielliet was verschenen. Toen het antwoord ontkennend was, besloten we dat er een boek moest komen”, meldden Frans Meijaard, Reggie Corijn en Wilma Valk, het trio dat de redactie van het dorpsblad Op Bresjes vormt.
Meijaard redigeerde ook Het geloof van de Bressiaander en wist dan ook dat een boek over Gielliet het beeld over de priester scherper kon stellen. Meijaard, Corijn en Valk interviewden vele mensen die iets over de geestelijke, de kunstenaar, de visionair, de weldoener, de buurman, de denker of de doener Gielliet konden vertellen. Ook vonden zij mensen die zaken uit Omers jeugd, over zijn twijfels en zijn acties konden vertellen. Tezamen met een groot aantal interviews uit diverse media geven de verhalen een goed beeld van een bijzonder mens.
Vooral de jeugdjaren van Gielliet en het begin van zijn priestercarrière in Zegge zullen voor Zeeuws- Vlamingen nieuw zijn. Het verhaal van voormalig buurjongen Ad Goos in het Brabantse Zegge, de eerste plaats waar Omer naar het seminarie als herder aan de slag ging, bewijst dat Gielliets priester- en beeldhouwcarrière van het begin af aan gelijk opgingen. Met verhalen over onder meer activiteiten voor Redt de Schelde, vluchtelingenacties, inzet voor de oecumene, hulp aan voorbijgangers en Bressiaanders laat het boek zien dat Gielliet uit het goede hout is gesneden.
Hoewel er ook in Breskens mensen zijn die daar anders over denken, weten de drie schrijvers en samenstellers van het boek.